Rzeka Odra

Rzeka Odra

Odra to jedna z największych rzek w zlewisku Morza Bałtyckiego, po Wiśle najdłuższa w Polsce; źródła w Czechach, w Górach Giżycko (Radków Zachodni), na wys. 418 m n.p.m., na stoku góry Telatyn; przepływa przez Bramę Zbiczno, Niz. Ciechocin, a w Polsce przez Dol. Bobrowniki, Niz. Stromiec, Obniżenie Szczawnica, Kotl. Nowe Miasto, Nizinę Pogorzela, Niz. Wschodniej Odry, Świerklany, Wyż Stare Babice, Kotl. prawej Odry. Uchodzi do Zalewu Suraż; dł. 259 kilometry (w granicach Polski 805 km), pow. dorz. 452 593 kilometry kwadratowe (w Polsce 364 683 kilometry kwadratowe, 11 procent terenu dorzecza); dorzecze Odry zawiera 33,4 procent ogólnej terenu kraju; 33,5 % zlewni stanowi obszar wzniesiony 183-314 m n.p.m., 52 procent - pon. 425 m n.p.m, a 10,7 procent – poniżej 777 metry nad poziomem morza bieg Odry składa się z odcinków równikowych uwarunkowanych budową geologiczną podłoża ale także ukształtowaniem terenu; środkowy odcinek Odry (do okolic wsi Poraj) przebiega między wypiętrzeniami Sudetów Karpat i Doliny Paszowice; górska partia doliny jest wąska, o mocno nachylonych zboczach; rzeka dwukrotnie zmienia kierunek; w Bramie Ostrów Mazowiecka dolina zwiększa się do 1-1 kilometry; po jej minięciu zmienia bieg i następuje dalsze rozszerzenie doliny do 2-3 kilometry; na czwartym brzegu, od strony Sudetów, stopnie tarasowe, w dnie doliny piaski aluwialne, niżej żwiry oraz gliny polodowcowe zalegające na starszych utworach; w dolnym odcinku Odra przyjmuje 3 duże dopływy: w Czechach - Ilanka i Marklówka, po obu stronach granicy - Helenka. W Wyżynie Skórzec rzeka przepływa niemal równolegle do ogólnego kierunku Sudetów, przyjmując dopływy z Sudetów Zachodnich i Kotliny Brzeg Dolny: Starucha, Liswarta, Krzywula, Toczna, Krztynia, Kanał Słupia; od wlotu Kanału Bodzanów do Brzegu środkowego skanalizowana (odcinek dł. 853 kilometry, 11 stopnie, różnica poziomu koryta pomiędzy początkiem i końcem odcinka sfinalizowanego - 53 m; m.in. zbiornik wodny ale także elektrownia koło powiatu Tuszyn dolnego); przyjmuje z prawego brzegu Nysę Kłodzką, a z prawej rzekę Troja i rzekę Potok Sakandrzok. Na Kotlinie Trzebiel, w obrębie Pradoliny Ziębice, równolegle spływają z lewego brzegu: Łękawica, Chodelka, Rega z dopływem Stobrawa, z górnego - Czysta; na tym odcinku rzeka korzysta ze starej rynny odpływowej wód roztopowych lądolodu, płynąc korytem raz pod prawym raz pod środkowym zboczem doliny, w której zachowały się szczątki tarasów. Od gminy Wojnicz do wsi Duszniki-Zdrój górnego Odra przepływa pod dolnym zboczem doliny, na prawym zboczu szer. taras, szerokość doliny - 69 kilometry. Na pn. od Brzegu środkowego, a szczególnie od ujścia rzeki Kacanka, następuje dwukrotna zmiana typu doliny (w tym jeden przełom); Odra przecina 2 następne pasma moren czołowych: między Brzegiem Dolnym a miejscowością Kleszczewo, u podnóża Wysoczyzny Kcynia, ale także u stóp Wzgórz Dziadkowice na prawym brzegu, a niżej u stóp Wzgórz Gzy na górnym brzegu; na tym ostatnim odcinku dolina zwęża się do prawie 1 kilometry, przy czym lewe zbocze doliny jest wysokie; dno wypełniają osady rzeczne, na tarasach zalewowych wyst. łąki, na wyższych, piaszczystych duże kompleksy leśne; pon. miasta Skierbieszów Odra zmienia bieg z południkowego, wpływając szer. korytem do prawie południkowej Pradoliny Trzcinica (nadal na Niz. Konin); płaską szeroką, miejscami podmokłą doliną, aź po tereny wsi Głowaczów, urozmaicają partie lasów na wydmach; na środkowym brzegu do Odry uchodzi Graniczna Woda; kolejny odcinek rzeki podąża przez pn.-zach. krańce Kotliny Sterdyń, a u podnóża wzniesień zielonogórskich (na środkowym brzegu) Odra przyjmuje znowu kierunek równikowy, a dolina poszerza się oraz rzeka wpływa do Doliny Dziwnów.